lis 3 2012

Etapy rozwoju mowy dzieci

Dziecko przychodzi na świat ze zdolnością do wydawania dźwięków. To właśnie dźwięk – płacz jest jednym z kilku ważnych kryteriów oceny stanu zdrowia noworodka. Od chwili narodzin dziecko prawidłowo rozwijające się wydaje dźwięki i komunikuje głosem swoje potrzeby. Ten przedjęzykowy, niewerbalny sposób porozumiewania się stanowi ważny etap rozwoju zdolności komunikowania się. Język to przecież nie tylko sprawność pozwalająca tworzyć poprawne gramatycznie zdania i wypowiedzi, ale również świadomość, do czego służy to cenne narzędzie, będące wytworem kultury i warunkiem jej istnienia. Aby więc rozwinął się język, dziecko musi poznać, że dźwięk ma moc sprawczą, że wywołuje określoną, pożądaną reakcję osób, do których jest kierowany.

Czynniki warunkujące prawidłowe ukształtowanie języka są różnorakiej natury. Aby mowa pojawiła się w sposób naturalny dziecko musi urodzić się z niezaburzonymi zmysłami, głównie słuchu. Jakiekolwiek zaburzenie powoduje nieprawidłowości w kształtowaniu się języka.

1.Rozwój języka w pierwszym roku życia

I okres – to okres melodii, który trwa od urodzenia do 1 roku życia. Pierwszy krzyk dziecka jest oznaką jego życiowej aktywności, ale również potwierdzeniem funkcjonowania narządów mowy. Początkowo dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku.

Matka dość szybko uczy się odczytywać potrzeby dziecka po rodzaju krzyku. Może on sygnalizować dyskomfort spowodowany mokrą pieluszką, głód, zmęczenie, przegrzanie, ból a także pragnienie kontaktu z matką. W miarę nabywania doświadczeń dziecko zaczyna kojarzyć krzyk z przywołaniem bliskiej osoby, a w ten sposób opanowuje pierwszą formę komunikowania się ze światem dorosłych.

II okres – pojawia się w 2 – 3 miesiącu życia kiedy to dziecko zaczyna głużyć, czyli wydaje specyficzne dźwięki o przypadkowym miejscu artykulacji, które nie mieszczą się w systemie fonologicznym języka. Brzmią jak gli, tli, kli, gla, bli, ebw itp. Głużenie u dzieci jest oznaką dobrego samopoczucia, początkowo ma charakter samorzutny a następnie pojawia się już jako reakcja na widok bliskiej osoby.

III okres – około 6 miesiąca życia dziecko zaczyna gaworzyć, czyli powtarzać dźwięki zasłyszane z otoczenia. Jest to duży krok na drodze rozwoju mowy. Wielką radość sprawia dziecku parskanie, prychanie, powtarzanie szeregu sylab: ma – ma…, ba – ba…, ta – ta…, la – la… Sylaby te nie mają jeszcze dla dziecka konkretnego znaczenia. Gaworzenie dostarcza dziecku nowych wrażeń słuchowych, dzięki którym przekonuje się, że odpowiednie ułożenie narządów mowy powoduje wydawanie odpowiednich dźwięków.

Ostatnia faza okresu melodii pojawiająca się około 10 miesiąca życia to echolalia. W okresie tym dziecko przejawia tendencję do powtarzania własnych i zasłyszanych słów, które doskonali metodą prób i błędów. Kojarzenie wielokrotnie powtarzanych dźwięków ze wskazywaniem odpowiedniej osoby lub przedmiotu prowadzi do wypowiadania ze zrozumieniem pierwszych słów: mama, tata, baba, lala. Umiejętność tą zdobywa dziecko około 1 roku życia. W słowniku dziecka możemy już zaobserwować samogłoski a, o, u, e, y, i oraz spółgłoski m., p, b, t, d.

2.Rozwój mowy w drugim roku życia

Drugi rok życia dziecka to czas szybkich zmian w systemie językowym. Rozwija się system fonologiczno – fonetyczny, wzbogacając się o nowe dźwięki. Do końca drugiego roku w mowie dziecka pojawiają się już wszystkie spółgłoski ustne oraz duża część spółgłosek. W związku ze słabą jeszcze pionizacją języka, w artykulacji brakuje głosek dziąsłowych. Większość wypowiadanych spółgłosek jest w charakterystyczny sposób zmiękczana. Ten artykulacyjny nawyk z czasem zanika. Niekiedy trudności sprawiają dzieciom spółgłoski wargowo – zębowe (“w” i “f”) oraz tylno językowe (“k” i “g”). Najpóźniej jedna do trzeciego roku życia powinny one znaleźć się w systemie językowym dziecka.

3.Rozwój mowy w trzecim roku życia

W trzecim roku życia szybko i sposób skokowy rozwija się system językowy dziecka. Stopniowo pojawiają się w nim kolejne kategorie gramatyczne, znacznie wzbogaca się również system fonologiczno – fonetyczny. Dziecko powinno już poprawnie wymawiać wszystkie samogłoski z wyjątkiem nosowych “ą” i “ę” oraz wszystkie spółgłoski za wyjątkiem dziąsłowych “sz”, “ż”, “cz”, “dż”

4.Rozwój mowy dziecka w wieku przedszkolnym

Czwarty rok życia jest czasem doskonalenia zdobytych umiejętności. W mowie dziecka pojawiają się głoski dziąsłowe. Najczęściej jako pierwsze realizowane są “sz” i “ż”, następnie “cz” i “dż”. W tym wieku dziecko nie musi jeszcze wymawiać głoski “r”, która zgodnie z opisem rozwoju mowy, pojawia się jako ostatnia. Niekiedy dochodzi jednak do takiej sytuacji, że dziecko realizuje “r” przed pozostałymi dźwiękami dziąsłowymi. Bez względu na kolejność pojawiania się, czterolatek powinien poprawnie wymawiać już wszystkie dźwięki mowy, z wyjątkiem “r”.

Piąty i szósty rok życia to czas ostatecznego kształtowania się systemu językowego. Dziecko nabiera wprawy w posługiwaniu się wcześniej zdobytymi umiejętnościami oraz uzupełnia system o (nieliczne już) brakujące elementy fonetyczno – fonologiczne i gramatyczne.
Na początku piątego roku życia system fonetyczno – fonologiczny jest w znacznej części ukształtowany. Dziecko realizuje już większość dźwięków polszczyzny, łącznie z nosówkami. Jedynym brakującym elementem może być głoska “r”. Jeżeli jednak dziecko wymawia poprawnie wszystkie głoski poprawnie, a nie realizuje “r”, piąty rok życia jest właściwym momentem na pojawienie się tego dźwięku. Należy bowiem pamiętać, że dziecko musi poprawnie wymawiać wszystkie dźwięki języka przed rozpoczęciem nauki w szkole, aby uniknąć – spowodowanych błędną mową – trudności w czytaniu i pisaniu.

 


sie 30 2012

Dobre zajęcia dla maluchów

Wraz z Centrum Kultury w Piasecznie serdecznie zapraszam do udziału w zajęciach przeznaczonych dla najmłodszych. Wraz z opiekunami dzieciaki będą się gimnastykowały, rysowały, tańczyły, grały na bębnach, będą się uczyły a przede wszystkim doskonale bawiły.

 


cze 12 2012

Test rozwoju reakcji słuchowych i mowy

Należy pamiętać, że każde dziecko ma indywidualne tempo rozwoju, a niektóre reakcje mogą pojawić się wcześniej, inne później. Opóźnienie w ramach poszczególnych etapów rozwoju nie powinno przekraczać pół roku. Badania należy przeprowadzać kilkakrotnie w każdym przedziale wiekowym. Dziecko w tym czasie powinno być zdrowe i wypoczęte, a osoba badająca powinna znajdować się poza zasięgiem wzroku dziecka. Jeżeli reakcje na dźwięki są niepewne i/lub mowa dziecka nie rozwija się, czy postępuje zbyt wolno przyczyny tego stanu mogą być różne np.: wada słuchu, przewlekłe wysiękowe zapalenie uszu, opóźnienie psychoruchowe, brak stymulacji ze strony środowiska rodzinnego, wady narządów mowy. W każdym z tych przypadków jest potrzebna pomoc specjalisty.

Rodzice mogą sami śledzić w warunkach domowych rozwój swojego dziecka podczas codziennej zabawy. Do tego celu służy znakomicie test rozwoju reakcji słuchowych i rozwoju mowy. Wystarczy, gdy krok po kroku (według testu) przeanalizują i ocenią u swojego dziecka obecność wymienionych reakcji i odpowiedzą na poniższe pytania „tak” lub „nie”.

Noworodek

  • Reaguje zmrużeniem oczu lub nagłym rozłożeniem rączek na bardzo głośne dźwięki

1-3 miesiąc życia

  • Reaguje zmrużeniem oczu lub nagłym rozłożeniem rączek na głośne dźwięki
  • Przestaje ssać, gdy słyszy głośny dźwięk
  • Od 2 miesiąca reaguje na głos bliskiej osoby (kiedy jej nie widzi)
  • Budzi się przy głośnych dźwiękach
  • Głuży wydając gardłowe dźwięki lub samogłoski
  • Reaguje np. na stukanie, dźwięk odkurzacza itp.

3-6 miesiąc życia

  • Zwraca głowę w kierunku dźwięku grzechotki
  • Lubi zabawki dźwiękowe, w tym grzechotki
  • Budzi się z lekkiego snu, gdy ktoś głośno mówi
  • Od 5 m-ca zaczyna gaworzyć, cieszyć się dźwiękiem
  • Od 5 m-ca zaczyna reagować gaworzeniem na mowę matki
  • Reaguje płaczem lub podrywa się przy głośnym hałasie
  • Uspokaja się słysząc znany głos
  • Zwraca głowę w kierunku głosu znanej osoby lub gdy jest wołane po imieniu

6-10 miesiąc życia

  • Reaguje na zakaz „nie wolno”
  • Reaguje na swoje imię
  • Zwraca głowę w kierunku dźwięku
  • Budzi się z lekkiego snu, gdy ktoś głośno mówi
  • Używa własnego głosu chcąc zwrócić na siebie uwagę gaworzeniem nawiązuje dialog z matką
  • Reaguje na szelest bibuły, grzechotkę, delikatne stukanie łyżeczką o brzeg szklanki
  • Łączy dźwięki i powtarza sylaby, np. ba-ba, da-da
  • Bawią go rymowanki, zabawa kosi-kosi

12 miesiąc życia

  • Reaguje na zakaz „nie wolno”
  • Reaguje na swoje imię, zwraca głowę w kierunku, z którego dochodzi głos
  • Zwraca głowę w kierunku interesującego dźwięku
  • Budzi się z lekkiego snu, gdy ktoś głośno mówi
  • Używa własnego głosu chcąc zwrócić na siebie uwagę (zaczepia)
  • Próbuje naśladować głos mamy, taty pod względem rytmu i głośności
  • Spogląda lub wskazuje palcem na przedmioty, osoby, gdy się o to poprosi
  • Tańczy, porusza się i wydaje dźwięki w takt muzyki
  • Mówi pierwsze słowa (mama, tata), mówi i pokazuje np. pa-pa, nie
  • Naśladuje głosy zwierząt, wypowiada niektóre onomatopeje
  • Rozumie pytania: gdzie jest tata, mama?

12-18 miesiąc życia

  • Reaguje na zakaz „nie wolno”
  • Reaguje na swoje imię wołane z drugiego pokoju
  • Reaguje na polecenia i pytania np.: chodź, czy chcesz więcej?
  • Naśladuje wiele wypowiadanych przez Ciebie słów
  • Szuka źródła interesującego go dźwięku
  • Reaguje na szelest bibuły, grzechotkę, delikatne stukanie łyżeczką o brzeg szklanki
  • Mówi 3 lub 4 słowa
  • Bawią go rymowanki, zabawa kosi-kosi
  • Tańczy przy muzyce
  • Poproszone pokaże nos, oko, ucho

18-24 miesiąc życia

  • Pokazuje różne części ciała
  • Spełnia proste polecenia np.: włóż piłkę do pudełka, daj lalę
  • Odpowiada na pytania np. czy chcesz więcej?
  • Szuka źródła interesującego go dźwięku
  • Reaguje na szelest bibuły, grzechotkę, delikatne stukanie łyżeczką o brzeg szklanki
  • Mówi od 20 do 300 słów
  • Śpiewa i tańczy przy muzyce
  • Pokazuje znane obrazki, gdy się je nazywa
  • Nazywa to, czego chce: auto, soczek, ciastko
  • Potrafi naśladować głos np.: kota, psa, pokazując odpowiedni obrazek

2-4 rok życia

  • Słucha radia i telewizji na tym samym poziomie głośności, co inni członkowie rodziny
  • Spełnia trudniejsze polecenia słowne np. schowaj zabawki
  • Odpowiada na pytania: co to jest?
  • Szuka źródła interesującego go dźwięku
  • Zadaje pytania interesując się otoczeniem
  • Mówi coraz więcej zdaniami, opowiada proste bajki lub wymyślone historyjki
  • Śpiewa i tańczy przy muzyce
  • Słyszy i rozumie rozmowę w drugim pokoju

Jeśli zauważasz niepokojącą ilość odpowiedzi „nie” – powinieneś niezwłocznie zasięgnąć porady specjalisty: otolaryngologa, foniatry lub logopedy.

 


sty 28 2012

Jak mówią nasze dzieci?

Polecam poniższy filmik ilustrujący bardzo dobrze deformacje wymowy z jakimi możemy się spotkać. Rodzice mogą mniej więcej zorientować się z czym mają do czynienia i udać się po pomoc do specjalisty. Przykłady jakie w nim padły kwalifikują się do terapii, ponieważ nie są wadami rozwojowymi i nie znikną z czasem.